Oskar Zalewski 
Kto skomponował „Odę do radości” i jak utwór Beethovena stał się symbolem jedności Europy? Co nieco w tym temacie napisaliśmy w tym miejscu. W artykule przyjrzymy się historii kompozycji, jej związkom z IX Symfonią oraz znaczeniu, jakie zyskała na przestrzeni lat. Poznamy także okoliczności, w których melodia przekroczyła granice sal koncertowych i zaczęła łączyć ludzi w różnych krajach.
Friedrich Schiller napisał poemat „An die Freude” („Do radości”) w listopadzie 1785 roku, a rok później go opublikował. Beethoven zainteresował się tekstem już jako młody człowiek: w szkicowniku z 1789 roku zanotował słowa „Muß ein lieber Vater wohnen” („Musi mieszkać tam dobry Ojciec”), planując jego muzyczne opracowanie. Skoro jesteśmy w temacie to poznaj najważniejsze utwory Beethovena. W 1803 roku Schiller przygotował ostateczną, nieco krótszą wersję utworu.
Beethoven długo szukał formy dla poematu. W projekcie z 1812 roku planował uwerturę na chór i orkiestrę, lecz słowa Schillera włączył do finału dopiero podczas pracy nad IX Symfonią. Utwór d-moll op. 125 powstawał w latach 1822–1824, a premierę miał 7 maja 1824 roku w wiedeńskim Theater am Kärntnertor. Beethoven, całkowicie głuchy, nie dyrygował: stał za plecami kapelmistrza, tyłem do publiczności. Gdy śpiewaczka Caroline Unger odwróciła go w stronę sali, mógł zobaczyć entuzjastyczną reakcję słuchaczy — scena ta szczególnie działa na wyobraźnię.
Gdy ludzki głos zabrzmiał w symfonii, a melodia połączyła Europę
W finale IX Symfonii soliści i chór dołączają do orkiestry, przełamując wcześniejszą tradycję symfoniczną. Beethoven wybiera fragmenty poematu, by stworzyć wizję braterstwa, radości i wspólnoty. Regularny, trocheiczny rytm tekstu Schillera łączy się z melodią, która szybko zyskała rozpoznawalność poza salami koncertowymi. Choć pierwsze reakcje na symfonię były mieszane, wykonanie Richarda Wagnera w Dreźnie w 1842 roku pomogło ugruntować jej pozycję jako dzieła przełomowego.
W XX wieku Rada Europy, a później Unia Europejska przyjęły instrumentalne opracowanie melodii przygotowane przez Herberta von Karajana jako hymn. Podczas oficjalnych uroczystości wykonuje się go bez słów, dzięki czemu może łączyć ludzi mówiących różnymi językami. „Oda do radości” zabrzmiała jako hymn Europy po raz pierwszy 9 maja, w Dniu Europy, i odtąd towarzyszy unijnym uroczystościom. W 2001 roku UNESCO wpisało rękopis IX Symfonii na listę „Pamięć Świata”. Finał Beethovena nadal łączy poezję Schillera, symfonię z głosami oraz przesłanie zrozumiałe bez wspólnego języka. Poczytaj o tym tutaj.
| Fakt | Dane |
|---|---|
| Poemat | Friedrich Schiller, 1785 |
| IX symfonia | d-moll, op. 125; ukończona w 1824 |
| Premiera w Wiedniu | 7 maja 1824 |
| Stan Beethovena | Całkowita głuchota |
| Finał | Chór i soliści; tekst Schillera |
| Hymn Europy | Wersja instrumentalna; bez oficjalnych słów |
| Dzień Europy | 9 maja |
| UNESCO „Pamięć Świata” | Wpis rękopisu: 2001 |
Od koncertowej sali do hymnu Europy: droga „Ody do radości”
„Oda do radości” przeszła drogę od wiersza Friedricha Schillera do melodii rozpoznawanej w całej Europie. Schiller napisał poemat w 1785 roku, a rok później go opublikował. Jego pochwała braterstwa, wspólnoty i radości zainspirowała kompozytorów także po epoce autora.
Ludwig van Beethoven przez lata planował muzyczne opracowanie tekstu. W 1824 roku ukończył IX Symfonię d-moll op. 125, której finał zawiera fragmenty poematu. Po raz pierwszy w historii symfonii tak ważną rolę odegrali soliści i chór. Publiczność usłyszała utwór 7 maja 1824 roku w wiedeńskim Theater am Kärntnertor i przyjęła go entuzjastycznie. Beethoven, całkowicie głuchy, nie słyszał oklasków. Według relacji śpiewaczka Caroline Unger odwróciła go w stronę widowni, by zobaczył jej reakcję.
Finał IX Symfonii szybko zyskał samodzielną sławę, choć początkowo spotykał się też z niezrozumieniem i ostrą krytyką. Późniejsze wykonania, w tym koncert Richarda Wagnera w Dreźnie w 1842 roku, umocniły jego pozycję. Utwór zainspirował wielu twórców, a jego finał wyszedł poza sale koncertowe. Szczególnie cenię tę drogę: od osobistej wizji Beethovena do symbolu rozpoznawanego ponad granicami.
Melodia, która połączyła muzyczne dziedzictwo i ideę wspólnoty
W 1972 roku Rada Europy przyjęła instrumentalną wersję melodii jako hymn; opracował ją Herbert von Karajan. W 1985 roku przywódcy Wspólnot Europejskich uznali ją za oficjalny hymn europejski, który później przejęła Unia Europejska. Nie dodali oficjalnych słów, ponieważ wspólnota obejmowała wiele języków. Instrumentalna forma pozwala melodii przemawiać do wszystkich bez wyboru jednego z nich.
Dziś „Odę do radości” wykonuje się podczas europejskich uroczystości, między innymi 9 maja, w Dniu Europy. Melodia łączy dziedzictwo muzyczne z ideą wspólnoty. Z wiedeńskiej sali koncertowej trafiła na oficjalne ceremonie i stała się rozpoznawalnym muzycznym symbolem Europy.
Ciekawostka: Beethoven początkowo rozważał wykorzystanie poematu Schillera już w młodości, ale pomysł na finał IX Symfonii dojrzewał przez niemal trzy dekady.
Głuchy kompozytor i triumf IX symfonii: historia wiedeńskiej premiery
7 maja 1824 roku w wiedeńskim Theater am Kärntnertor odbyła się publiczna premiera IX Symfonii d-moll op. 125 Ludwiga van Beethovena, jego ostatniej ukończonej symfonii. Przełomowy finał połączył orkiestrę z solistami i chórem śpiewającym słowa „Ody do radości” Friedricha Schillera. Beethoven od młodości planował opracować ten poemat, a w IX Symfonii nadał temu pomysłowi rozmach, który odmienił formę symfonii.
Beethoven nie dyrygował — stał za kapelmistrzem, tyłem do widowni, i z powodu głuchoty nie słyszał ani muzyki, ani aplauzu. Według relacji sekretarza Antona Schindlera śpiewaczka Caroline Unger odwróciła go ku publiczności, by zobaczył jej entuzjazm. Kompozytor nie usłyszał triumfu, choć jego dzieło porwało salę. Ta scena pokazuje, jak silnie muzyka potrafi łączyć ludzi.
Gdy „Oda do radości” porwała Wiedeń i połączyła słuchaczy
Beethoven komponował symfonię w latach 1822–1824. Jej finał urzeczywistnił ideę, która dojrzewała w nim przez dekady. Schiller napisał „Odę do radości” w listopadzie 1785 roku, a rok później opublikował poemat. Beethoven wykorzystał jego słowa, by stworzyć hymn braterstwa ponad granicami języków i narodów. Wiedeńska publiczność przyjęła utwór entuzjastycznie, choć głuchy kompozytor potrzebował pomocy, by dostrzec reakcję sali.
Oto kilka ważnych faktów związanych z IX Symfonią Beethovena:
- Beethoven komponował ją w latach 1822–1824.
- Jej finał łączy orkiestrę, solistów i chór wykonujący „Odę do radości”.
- W 2001 roku rękopis symfonii wpisano na listę UNESCO „Pamięć Świata”.
Początkowo część muzyków i krytyków nie rozumiała IX Symfonii, jednak kolejne pokolenia uznały ją za dzieło przełomowe. W 1846 roku Richard Wagner poprowadził ją w Dreźnie, przyczyniając się do szerszego uznania utworu. Symfonia inspirowała między innymi Hectora Berlioza, Antona Brucknera i Gustava Mahlera. Z czasem instrumentalna melodia „Ody do radości” stała się hymnem Europy, a w 2001 roku UNESCO wpisało rękopis symfonii na listę „Pamięć Świata”. Premiera zapoczątkowała historię dzieła, które nadal łączy słuchaczy.
Ciekawostka: podczas premiery IX Symfonii orkiestrę prowadził Michael Umlauf, a Beethoven stał obok niego, zaznaczając tempo — muzycy mieli jednak polecenie, by podążać za Umlaufem, ponieważ kompozytor nie słyszał wykonania.
Radość w muzyce Beethovena: emocje, które łączą słuchaczy
Lista pokazuje źródła radości w muzyce Beethovena: od schillerowskiej idei wspólnoty po historię IX Symfonii, jej brzmienie i różnorodne emocje, które wywołuje.
- Przesłanie Schillera. Friedrich Schiller napisał „Odę do radości” w 1785 roku, a rok później ją opublikował. Beethoven wykorzystał poemat w finale IX Symfonii, łącząc radość z braterstwem i więzią między ludźmi.
- Radość w IX Symfonii. Beethoven ukończył IX Symfonię d-moll op. 125 w 1824 roku. Była jego ostatnią symfonią i pierwszą, w której wykorzystał głosy ludzkie. Finałowa kantata do słów Schillera przyniosła jej przydomek „Symfonii radości”.
- Muzyka ponad słowami. Unijne uroczystości wykorzystują instrumentalną wersję „Ody do radości”, zrozumiałą dla słuchaczy niezależnie od języka. Opracowanie Herberta von Karajana stało się hymnem Europy; po raz pierwszy odegrano je w Dniu Europy, 9 maja.
- Radość ma różne brzmienia. Szybki, taneczny rytm, jasne brzmienie i tonacja durowa mogą sugerować wesołość, lecz nie tworzą uniwersalnego kodu emocji. Na odbiór wpływają także forma utworu, kontekst i doświadczenia słuchacza.
- Triumf po trudnym początku. IX Symfonia zabrzmiała po raz pierwszy w Wiedniu 7 maja 1824 roku i spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem. Beethoven, całkowicie głuchy, nie słyszał aplauzu, więc śpiewaczka Caroline Unger miała odwrócić go ku publiczności. Choć początkowo dzieło wzbudzało spory, później uznano je za przełomowe.
- Utwór łączący pokolenia. IX Symfonia inspirowała między innymi Richarda Wagnera, Hectora Berlioza, Antona Brucknera i Gustava Mahlera. W 2001 roku UNESCO wpisało jej rękopis na listę „Pamięć Świata”, a sama muzyka stała się symbolem europejskiej wspólnoty i uniwersalnej nadziei.
